به گزارش خبرگزاری البرزفردا؛ البرز میزبان تمدن ۹ هزارساله در تپه ازبکی، گوشه و کنارش، پر است از آیین‌ها و سنت‌های باستانی؛ اگرچه کم‌جان، اما هنوز هم زنده است. طالقانی‌ها هنوز چِلَه شو (شب چله) دارند و هنوز هم به یاد ایام قدیم پنجه پیتک را در دل طبیعت جشن می‌گیرند؛ آوازخوانی ‌می‌کنند و شاعران‌ با لهجه طالقانی شعر سر می‌دهند.
طالقانی‌ها هنوز هم بازی‌های جمعی را دوست دارند و هنوز هم با طناب کشی، مشق وحدت می‌کنند.‌ اینجا هنوز هم دخترهای دم بخت روی تاب می‌نشینند و خودشان را محکم به آغوش خدا پرتاب می‌کنند.
تپش قلب سنت در پنجه پیتک طالقان
پنجه‌پیتک آیینی است نوروزی از سنت دیرینه طالقان. آیینی شبیه سیزده‌به‌در که در آغوش طبیعیت است با آداب شیرین. فرهنگ و زبان طالقانی‌ها به طبری نزدیک است و طبق تقویم طبری، هر سال دوازده ماه دارد و هر ماه، سی روز. یعنی در این تقویم، سال به جای ۳۶۵ روز، ۳۶۰ روز است که هر سال ۵ روز، رویش می‌گذارند و ” پنجه پیتُک” صدایش می‌زنند که اصلا هم روی عمرشان حساب نمی‌شود. از ۲۱ تا ۲۵ فروردین (در برخی متون ۵ روز آخر فروردین) روزهای پنجه است که ۴ روزش به تدارک پنجه می‌گذرد و روز بیست و پنجم را مثل سیزده‌به‌درِ خودمان، خودشان را در آغوش طبیعت رها می‌کنند.‌ طالقانِ سردسیر، یک ماه بهارش دیرتر شروع می شود و شروع بهار به آخر پنجه می‌اُفتد.
ظاهرا پنجه پیتک تا یکی دو دهه پیش به صورت گسترده در طالقان برگزار می‌شده و حالا به صورت پراکنده در بعضی روستاها مثل روستای گوران برگزار می‌شود.
پنج روز هدیه خداوند از تقویم گمشده
پنجه پیتک برای خودش آدابی دارد. یک جور آشتی با طبیعت است و هر آدابش پیامی دارد به وسعت تاریخ. مردم طالقان معتقدند که روزهای پنجه که نه روی سالشان و نه روی عمرشان حساب می‌شود، هدیه خداوند است و باید به کارهای خوب و به شادی بگذرد. فکر می‌کنند هر طور پیتکشان بگذرد، همه سالشان همانطور رقم می‌خورد. خودشان می‌خوانند؛
پنجه نه روی سال دَره
نه روی ماه، نه روی روز
خوشی و عیش ها کن هر شب و روز
آشتی با طبیعت در پنجه پیتک
طالقانی‌ها معتقدند که در این روز نباید بخوابند و حتی چرت بزنند وگرنه همه سالشان در خواب غفلت می‌ماند و زندگیشان پیت(پیچ و تاب) می‌افتد و می‌گویند که (هرکی بُخوسه زندگیش پیت می‌بو.
می‌گویند، براي آمدن شادی در سالی كه در پيش است بايد در روز پنجه حتما از آبادی خارج شوند (پیتک‌گشت) و به بازی و شادی بگذرانند.
همین مورد پنجه پیتک را به سیزده به‌در شبیه می‌کند اما آداب پنجه پیتک به این‌ها خلاصه نمی‌شود؛ شاید قشنگترینش همین باشد که در این روز، خانه و كاشانه را نظافت می‌کنند و لباس‌های نو و تمیز می‌پوشند. از تلخی‌های زندگی دور می‌شوند و دلخوری‌ها و کینه‌ها را دور می‌ریزند؛ اگر کدورتی هم باشد، برای آشتی پیشقدم می‌شوند.
در روز پنجه به جانداران حتی حشراتی مثل زنبور و مورچه اذيت و آزار نمي‌رسانند وعقيده دارند اگر در اين روز حشرات را بكشند، زياد مي‌شوند. كساني هم كه كارهای ناتمام دارند در روز پنجه كار را تعطيل می‌كنند؛ خصوصا خیاط‌ها و بافنده‌ها. چون می‌گویند كه خياطی و بافندگی در روز پنجه، طی سال «پيت» به كارشان می‌اندازد.
از پیتک پلو تا خوردنی‌های پنجه پیتک
در روز پنجه، برای سلامت بدن، ۲۵ قلم خوراکی که آب، نان و نمک داشته باشد، می‌خورند و یک سری غذاها با سبزی‌های صحرایی می‌پزند، پیتک پلو، کوکو سبزی و آش محلی. در بعضي از آبادي‌ها مثل« كولج » بعد از ظهر روز بيست و چهارم فروردين يعني شب پيتك، پيتك پلو می‌پزند.
خانم‌ آهنگری از روستای گوران طالقان می‌گوید: روز پنجه ما آش دانه تاش می‌پزیم. با گندم پوست‌کنده، جو پوست کنده، نخود، لوبیا و سبزی صحرایی محلی؛ شنگ و غازیانه، آش درست می‌کنیم؛ با سیرداغ و پیازداغ فراوان؛ آخرهای پختش هم دوغ محلی می‌ریزیم. جای شما خالی دور هم خیلی می‌چسبد.
پيتك كلاس يا « نان پنجه پيتك »
از يكي دو روز پيش از فرارسيدن پنجه، زنان خانه‌دار بساط پخت نان پنجه را برپا می کنند. به اين نان در روستاي كولج و گوران پيتك كلاس و در روستاي خچیره گرته و در روستاي جزينان طالقان گِرده مي‌گويند. به قول خانم آهنگری،گرده با سبزیجات یا شکر و مغز گردو درست می‌شود که در گوران به آن گرده سبزیجات و گرده مغز گردو می‌گویند. نان گاگِلی هم که در این روز کاربرد کمتری دارد، با خرده‌های نان خشک درست می‌شود.
شيريني خانگي اَگِردَك
پختن شيريني « اگردك» برای پنجه هم رسم است. براي تهيه اگردك مقداري آرد گندم را با شير و شكر خمير كرده و روغن حيواني، تخم مرغ، زرد چوبه، زنجبيل، هل، دارچين و زعفران هم به خمير اضافه می‌کنند و مي گذارند تا خمير ور بيايد. بعد خمير را چانه چانه كرده و به اشكال مختلفي در مي آورند. آن گاه اگردك‌ها را در روغن داغ، سرخ مي كنند.
راز نهفته بازی‌‌های پنجه‌پیتک
بازی ها(وازی) هم بخشی از مراسم پنجه پیتک‌است که هم شادی وهیجان می‌آوردو هم وحدت و همبستگی. هم نشاط می‌آورد و هم امید. هم ورزش است و هم بازی و هم زورآزمایی. اصلا انگار در روز پنجه پیتک، زمان در شادی و ورزش گم می‌شود. در روز پنجه بیشتر بازهای جمعی و گروهی مثل زو(کبدی )، طناب کشی، کمربندبازی(قییش‌بازی) بِروبور وازی یا همان دنبال بازی خودمان که قدیم‌ترها فرار از روی پشت‌بام ها و بلندی‌ها بوده، انجام می‌شود هم بازهای قدرتی مثل مچ‌اندازی و کشتی مرسوم بوده و هست و قدیم‌ترها جوان‌ها از طایفه‌های مختلف می‌آمدند تا مچ همدیگر را بخوابانند و قدرتشان را به رخ بکشند.
تاب خوردن يا تو وازی یا « هوشت » خوردن هم در روز پنجه پيتك مهم است. كسي که تاب بخورد پيت يا گره از كارش باز مي شود. بیشتر رسن است دختران دم بخت يا دختران خانه مانده در روز پنجه، تاب بخورند تا بختشان باز شود.
کمربندبازی یک بازی گروهی‌ پرهیجان است که در بین اقوام لر هم مرسوم است. در این بازی افراد دو گروه می‌شوند و گروهی در داخل یک دایره هر کدام حافظ یک کمربند روی زمین هستند که بصورت ایستاده بالای هر کمربند یک نفر قرار می گیرد. گروه بیرون ازدایره حمله می‌کنند که کمربندی را بدزدند، با دزدیدن یک کمربند با آن به افراد داخل دایره حمله کرده تا دیگر کمربندها را بدزدند. اگر در طول این بازی کسی از داخل با پا به افراد بیرون بزند بازی از نو آغاز و جاها عوض می‌شود و اگر نزند با کتک همه کمربندها را پس می گیرند.
پيتك مجمع؛ هدیه ویژه ای برای عروس
آنهايی كه برای پسرشان نامزد گرفته و يا تازه عروس داشته باشند، اما هنوز عروس در خانه پدرش باشد، در روز پنجه پيتك برای عروسشان هدیه می‌فرستند. یکی از زنان خانواده داماد به زنان اقوامش خبر میدهد که قصد دارند عصر روز پنجه برای عروس خانم مجمعه بفرستند کسی که این خبر را میدهد برای هر خانه یکی دو تا نان پنجه پیتک هدیه می‌برد. هر کدام از اقوام داماد با توجه به میزان توانایی، چند قرص نان اگردک، یک قواره پارچه، یک جفت کفش، یا… برای عروس خانم می‌گذاشتند. خانواده داماد هم هدایایی مثل پوشاک، مواد خوراکی و طلا حاضر می‌کردند؛ بعد از ظهر پنجه پیتک که همه از گردش برمی‌گشتند مجمعه‌ها را روی سرشان می‌گذاشتند و به خانه عروس‌خانم می‌بردند. خانواده عروس هم برای تشکر، مقداری شیرینی، جوراب یا دستمال ابریشمی توی مجمعه‌ها می‌گذاشتند. در یکی از مجمعه‌ها هم یک پیراهن و یک جفت جوراب به عنوان هدیه به آقاداماد می‌گذاشتند.‌
این رسم هنوز هم به صورت محدود برگزار می‌شود.
پنجه پیتک با طعم عیدفطر در گوران
اگرچه این رسومات و آیین‌های سنتی در طالقان کمرنگ شده اما در روستای گوران به همت شورای روستا هنوز برگزار می‌شود. اما اندکی متفاوت. هنوز هم آدم ‌ها کنار هم جمع می‌شوند و خوش می‌گذرانند. با تصمیم شورای گوران جشنواره پنجه پیتک امسال در روز دهم فروردین ماه همزمان با عید فطر برگزار شد و گورانی‌ها جشن پنجه پیتک را با جشن عید فطر ‌ ادغام کردند.
خانم ثریا آهنگری رئیس شورای روستای گوران و بالاطالقان، می‌گوید: برای زنده نگهداشتن آداب و رسوم دیارمان، جشنواره پنجه پیتک را به صورت عمومی و با همراهی خیران و همزمان با عید سعید فطر به صورت عمومی برگزار کردیم. مقدماتش را در یکی از باغات روستا که امکان بستن تاب دارد، فراهم کردیم و فراخوان عمومی دادیم.

مسابقات و بازی‌های مختلف قدیمی مثل طناب‌کشی، مچ اندازی، تب کاج، قیش بازی و بروبر و بازی‌های مختلف مثل تاب بازی، هفت سنگ، وسطی، سنگ گیلارو و غیره هم برگزار شد.
استاد حسن خانبابایی و یوسف سلطان محمدی هنرمندان آواز و شعر طالقان، برای این جشن دعوت شدند و فضای شادی برای اهالی فراهم شد تا ساعتی را به دور از دغدغه‌هایشان، کنار هم باشند. کلبه چای زغالی و پخت آش محلی، نان‌های محلی هم داشتیم و فضایی برای باهم بودن فراهم شد تا رسوماتمان که مایه همبستگی و وحدت و مودت است، فراموش نشود و باقی بماند.
آیینی برای محبت و وحدت
خانم آهنگری راست می‌گوید: هرچه فکر می‌کنم در آیین پنجه پیتک همه چیز به محبت، به انسان‌دوستی و به وحدت ختم می‌شود. اصلا در سرزمین کهن‌ترین تمدن‌ها ایران، نمی‌شود به آیین‌های باستانی بی‌توجه بود. نمی‌شود این گنجینه‌های ارزشمند تاریخی، فرهنگی و هویتی را به دست فراموشی سپرد. نمی‌شود این ارزش‌ها را که دوستی و مودت را، همبستگی و وحدت را، اخلاق و اصالت را، زبان و هنر و فرهنگ را در دل خود دارد، کنار گذاشت و از یاد برد. زنده باد ایران با همه مردمش و با همه آداب و رسومش.
#پنجه_پیتک_طالقان
#آیین_باستانی
#سیزده‌_بدر
#طالقان
#گوران
#گردشگری